Kategorija: Spomenici

Jovan Hadžić (1799-1869) bio je prvi predsednik Matice srpske i njen osnivač, srpski književnik koji je stvarao u 19. veku i značajno doprineo na razvitku kulture srpskog naroda. Bavio se pisanjem poezije i to pod pseudonimom Miloš Svetić. Mnogima je poznatiji kao jedan od protivnika Vukove reforme jezika. Vuk Karadžić i Jovan Hadžić su godinama bili u sukobu, sve dok Đura Daničić nije izdao Rat za srpski jezik i pravopis 1847. godine i time obelodanio argumente za Vukovu reformu i oborio sve koji su se tome protivili.

Jovan Hadžić je ostavio bogatstvo u književnosti 19.veka svojom poezijom, a njegovo nenapredovanje i negativne kritike verovatno su uslovljene protivljenjem Vukovoj reformi jezika.

Bista Jovana Hadžića nalazi se ispred Matice srpske, sa još 5 drugih, takođe istaknutih ličnosti srpske istorije.

Bista je rađena u bronzi i delo je poznatog beogradskog vajara Aleksandra Zarina.

Bista Save Tekelije predstavlja autorsko delo Jovana Soldatovića, rađena u bronzi. Nalazi se ispred Matice srpske. Sava Popović Tekelija (1761-1842) kao ponosni potomak srpske plemnićke porodice učinio je mnogo za očuvanje identiteta srpskog naroda koji je tada bio pod Habzburškom monarhijom.

Poznat je kao osnivač Tekelijanuma (1838) – zavoda za obrazovanje srpski đaka u Budimpešti, tadašnjoj Pešti, i kao jedan od inicijatora za osnivanje Matice srpske čiji je bio prvi doživotni predsednik. Smatra se srpskim dobrotvorom jer je svojim radom podstakao i druge da čine dobro za svoj narod, a ne samo za sebe. Celokupnu svoju imovinu zaveštao je Matici srpskoj pred kraj svog života.

Bista Teodora Pavlovića nalazi se ispred Matice srpske, rađena je u bronzi. Sa velikim razlogom se i ova ličnost nalazi među ostalim velikanima ispred Matice srpske. Teodor Pavlović (1804-1854) je kao novinar, književnik i publicista urezan u srpsku istoriju i kao obnovitelj Matice srpske. Bio je njen urednik i kasnije sekretar. Jedan je od osnivača Tekelijanuma, biblioteke i galerije Matice. Jedno vreme je istovremeno bio i urednik lista „Letopis“ kojeg je izdavala Matica i izdavao je svoja dva časopisa pod nazivom “Srbski narodni list” i „Srpske narodne novine” .  Zbog izuzetnog doprinosa u novinarskom radu i istraživanju, naši naučnici ga smatraju utemeljivačem novinarstva.

Figura Jovana Jovanovića Zmaja (rođen u Novom Sadu 1833. – umro u Sremskoj Kamenici 1904.), srpskog pesnika i lekara, predstavlja u stvari spomenik koji veliča njegov lik i delo u centru Novog Sada, u glavnoj pešačkoj zoni. Zmaj je ceo svoj život pisao pesme i tako su nastale njegove dve najpoznatije zbirke pesama „Đulići“ i „Đulići uveoci“. Pisao je dečije pesme, političke, satirične i lirske.

Spomenik je napravljen u bronzi u prirodnoj veličini i postavljen je na postolje od jablaničkog granita na kome je urezano njegovo ime i prezime. Visok je 230 cm i delo je beogradskog vajara Dragana Nikolića. Spomenik se nalazi na kraju Zmaj Jovine ulice, ispred Vladičanskog dvora, od 1984. godine, kada je i završen.

1942. godine na području Bačke koja je tada bila pod okupatorom, desilo se masovno pogubljenje Srba, Jevreja i Roma od strane mađarske vlasti. Ta likvidacija nazvana je Novosadska racija ili Racija u južnoj Bačkoj. Ona je sprovedena od 21. do 23. januara, te se zbog toga još naziva i „januarska racija“. Masovno je streljano preko 1300 ljudi kojima je Dunav grobnica, a tokom racije nestalo je ukupno 4000 Srba, Jevreja i Roma.

Na gradskom keju koji danas nosi naziv Kej žrtava racije, podignut je spomenik Žrtvama Racije u znak sećanja na pogrom. Spomenik predstavlja bronzana kompozicija visoka 4 metra, nazvana „Porodica“ jer prikazuje ljudske siluete sa decom. Otkriven je 1971. godine, a njen autor je vajar Jovan Soldatović koji ju je upotpunio sa još 78 bronzanih ploča 1992. godine. 4 ploče nose informacije o samom događaju, a na preostalih 66 ugravirana su imena streljanih ljudi.

Spomenik Čenazi porodice predstavlja jedini materijalni dokaz u vidu skulpture koji svedoči o životu Jermena u Novom Sadu. Zbog svoje autentičnosti proglašen je za nepokretno kulturno dobro ovog grada.

Izgrađen je 1790. godine i bio je deo porte stare jermenske crkve koja je srušena 1963. godine za potrebe izgradnje prostora za Bulevar Mihajla Pupina. Skulptura je u obliku kocke od ružičastog kamena na čijim se stranicama nalazi tekst na arhaičnom nemačkom jeziku. Na kocki se nalazi 6 ravnomerno raspoređenih mermernih ljudskih lobanja koje nose jednu ploču, takođe ružičaste boje, na kojoj se nalaze 4 srca sjedinjena u mermeru i nose natpis „Nerazdvojivo“. Ovaj spomenik jermenske porodice visok je 220 cm, a širok 150 cm. Autor je nepoznat.

Iako se prvobitno spomenik nalazio u centru grada, pored mesta gde je stajala porušena jermenska crkva, ove godine je premešten zbog potrebe restauracije jer se, kako tvrde iz Zavoda za zaštitu spomenika kulture Novog Sada, nalazio u veoma lošem stanju. Buduća lokacija spomenik se još uvek ne zna.

Skulptura srpskog pesnika Đure Jakšića (1832-1878) nalazi se u Dunavskom parku. Rad je jugoslovenskog vajara i skulptora Jovana Soldatovića. Izrađena je od bronze i visoka je 175cm. Na postament od kamena u park postavljena je 1982. godine.

Đura Jakšić je poznat kao najveći srpski liričar XIX veka, ali i kao slikar. Jedno vreme je pohađao Akademiju umetnosti u Pešti. U Beču je nastavio da studira slikarstvo, a zatim u Minhenu. U Srbiji je radio kao seoski učitelj, uči druge slikarstvo i sam se bavi slikarstvom. Đura Jakšić je svoje umetničke dane provodio u skadarlijskim kafanama jer je bio veliki boem. Upravo na takvim mestima, rasla je njegova inspiracija za pisanje i slikanje. Život ga nije mazio, živeo je u siromaštvu, te je umetnost bila ujedno i njegova uteha i način zarađivanja.

U Srpskoj Crnji, gde je rođen Đura Jakšić, se svake godine održava manifestacija posvećena njemu i dodeljuje nagrada za najbolju zbirku poezije.

Petar Dobrinović (1853-1923), poznatiji kao Pera, bio je talentovan srpski pozorišni glumac i reditelj pri Srpskom narodnom pozorištu u Novom Sadu i beogradskom Narodnom pozorištu. Spomenik podignut u njegovu čast nalazi se ispred Srpskog narodnog pozorišta. Rad je istaknutog beogradskog vajara, Milanka Mandića Mande, koji je Peru istovetno prikazao u obliku skulpture 1981. godine.

Ovaj spomenik je prvi spomenik podignut za glumca u nekadašnjoj državi Jugoslaviji.

Dositej (Dimitrije) Obradović, srpski prosvetitelj, književnik i reformator, rođen je 1742. godine (1739.godine u nekim spisima) u Čakovu, na teritoriji današnje Rumunije. 1758. godine je dobio monaško ime Dositej kada se zamonašio u manastiru Hopovo. Osnovna znanja iz književnosti i filozofije stekao je u Grčkoj. Školovao se u Beču, Modri i Bratislavi. Boraveći u evropskim gradovima postaje zainteresovan za prosvetne i socijalne reforme. Svoja najpoznatija dela štampao je boraveći u Lajpcigu, „Pismo Haralampiju“, „Život i priključenija“, „Sovjeti zdravago razuma“, „Basne“. Bavio se i prevođenjem Ezopovih basni sa grčkog na engleski jezik. 1804. godine, na Prvi srpski ustanak, objavljuje himnu Srbije „Vostani Serbie“ koja sa svojom snažnom porukom budi srpski narod iz viševekovnog ropstva.

Dositej Obradović zaslužan je za nove kulturne tekovine i temelje moralnog, obrazovnog društva Srbije. Umro je u Beogradu 1811. godine. Njegova skulptura u Novom Sadu nalazi se ispred Instituta za hemiju na Trgu Dositeja Obradovića. Figura je napravljena od bronze i visoka je 220 cm. Predstavlja rad beogradskog vajara Nikole Jankovića. Za javnost je izložena 1990. godine.

Jovan Popović Sterija (1806-1856) se smatra rodonačelnikom srpske drame i jednim od najboljih komediografa. Bio je književnik koji je svojim radom prevazišao okvire književnih epoha u kojima je uglavnom pisao, a to su sentimentalizam i predromantizam. Do 1830. godine, kada je još uvek bio mlad, pisao je istorijske drame i tragedije. Među njima su: “Svetislav i Mileva”, “Boj na Kosovu”, “Miloš Obilić”, “Smrt Stefana Dečanskog”, “Hajduci” i druga dela. Njegov istinski talenat vidi se u komedijama koje je napisao: ”Kir Janja”, “Tvrdica”, “Pokondirena tikva”, “Zla žena”, “Pomirenje”. U njima je ismevao snobizam, uobraženost, pomodarstvo i lažni patriotizam.

Skulptura Jovana Popovića Sterije u Novom Sadu nalazi se ispred zgrade Srpskog narodnog pozorišta na Pozorišnom trgu. Rad je zagrebačke vajarke Marije Uljević. Figura je izrađena od bronze, visine 230cm, na kamenom postamentu. Otkrivena je za javnost 1981. godine.